ट्रायल पास गरेर राजस्व तिरेका सेवाग्राहीलाई २४ घण्टाभित्रै गाडी चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) उपलब्ध गराउने नयाँ व्यवस्था सरकारले लागू गरेको छ । यो निर्णय विशेषतः विगतदेखि देखिँदै आएको ढिलाइ, प्रशासनिक जटिलता र ठूलो मात्रामा थुप्रिएको बाँकी लाइसेन्स छपाइका समस्यालाई समाधान गर्ने लक्ष्यसहित आएको हो ।
यस सन्दर्भमा सुरक्षण मुद्रण केन्द्र र यातायात व्यवस्था विभागबीच सहकार्यको स्पष्ट कार्ययोजना बनाइएको छ । यसको योजना दुई चरणमा कार्यान्वयन हुनेछ । पहिलो चरणअनुसार, अबदेखि ट्रायल पास गरेर राजस्व बुझाइसकेका सेवाग्राहीहरूको विवरण (डाटा) यातायात व्यवस्था विभागबाट प्राप्त भएको २४ घण्टाभित्रै सुरक्षण मुद्रण केन्द्रले लाइसेन्स छापेर विभागलाई हस्तान्तरण गर्नेछ । यसले नयाँ सेवाग्राहीहरूले लामो समयसम्म लाइसेन्सका लागि कुर्नुपर्ने बाध्यता अन्त्य गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
दोस्रो चरणमा, विगत तीन वर्षदेखि थुप्रिएको झन्डै २९ लाख लाइसेन्सको छपाइको काम व्यवस्थापन हुनेछ । सम्पूर्ण छपाइ हुन बाँकी लाइसेन्स असार मसान्तभित्रै छापेर वितरण गरिसक्ने लक्ष्य राखिएको छ । यस अवधिसम्म लाइसेन्स नपाएर ‘पेन्डिङ स्लिप’ वा अस्थायी कागज बोकेर बस्न बाध्य सेवाग्राहीहरूले पनि अब वास्तविक लाइसेन्स प्राप्त गर्नेछन् ।
यो प्रक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न भएमा साउन १ गतेदेखि सेवाग्राहीहरूले पेन्डिङ स्लिप बोकेर हिँड्नुपर्ने अवस्था पूर्णरूपमा अन्त्य हुनेछ । यसले सेवाग्राहीको झन्झट घटाउनुका साथै सरकारी सेवा प्रवाहप्रति विश्वास पनि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
लाइसेन्स छपाइ र वितरणलाई प्रभावकारी रूपमा लागू गर्न आवश्यक तयारीहरू पछिल्ला केही महिनादेखि तीव्र रूपमा अघि बढाइएको छ । यसका लागि यातायात व्यवस्था विभाग र सुरक्षण मुद्रण केन्द्रबीच करिब ६ महिनाअघि औपचारिक सम्झौता भएको थियो । सम्झौताअनुसार लाइसेन्स छपाइसँग सम्बन्धित सम्पूर्ण प्राविधिक पक्षहरू—जस्तै सुरक्षा विशेषता, डिजाइन, ढाँचा, टेम्पलेट्स लगायतका विषयमा विस्तृत रूपमा काम अघि बढाइएको छ ।
प्रारम्भिक रूपमा १२ लाख लाइसेन्स छपाइका लागि मात्रै सम्झौता गरिएको भए पनि सेवाग्राहीको संख्या बढी भएकाले त्यो पर्याप्त नहुने देखिएको छ । त्यसैले बाँकी करिब १७ लाख लाइसेन्स छपाइका लागि थप सम्झौता गर्ने प्रक्रिया अन्तिम चरणमा पुगेको छ जुन केही दिनमै टुंगो लाग्ने चरणमा छ । यसपछि समग्रमा झन्डै २९ लाख लाइसेन्स छपाइ गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । हाल दैनिक झन्डै ४० हजारको दरले छपाइ भइरहेको छ र यही गतिमा काम अघि बढेमा असार मसान्तसम्म सबै प्रक्रिया सम्पन्न गर्ने लक्ष्य छ ।
प्राविधिक पूर्वाधारको सन्दर्भमा हेर्दा, नयाँ उपकरण खरिद गर्नुको सट्टा विगत झन्डै ३ वर्षदेखि प्रयोगविहीन अवस्थामा रहेका पुराना उपकरणहरूलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याइएको छ । ती उपकरणहरूलाई दक्ष प्राविधिकको सहयोगमा, विशेषगरी विदेश (जस्तै– सिङ्गापुर) बाट प्राविधिक झिकाएर मर्मत गरी पुनः प्रयोगयोग्य बनाइएको हो । उपलब्ध प्रविधिलाई नै अधिकतम उपयोग गर्दै प्रणाली सञ्चालनमा ल्याइएकोले लागत र समय दुवै व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुगेको देखिन्छ ।
शुरूका चरणमा आवश्यक कच्चा पदार्थ व्यवस्थापनमा केही चुनौती देखिएको थियो जसका कारण खरिद प्रक्रिया टुंग्याउन झन्डै ३–४ महिना समय लाग्यो । तर अहिले ती सबै समस्या समाधान भइसकेका छन् । आवश्यक सम्पूर्ण कच्चा पदार्थहरू माैज्दात छन् जसले गर्दा अब उत्पादन प्रक्रिया नियमित र सहज रूपमा अगाडि बढ्ने विश्वास लिइएको छ ।
२४ घण्टाभित्रै लाइसेन्स उपलब्ध गराउने लक्ष्य व्यावहारिक रूपमा सम्भव छ । यो काम मुख्यतः प्राप्त डाटाको आधारमा लाइसेन्स प्रिन्ट गर्ने भएकाले, डाटा समयमै प्राप्त भएमा २४ घण्टाभित्रै प्रिन्ट गरेर सम्बन्धित निकायलाई हस्तान्तरण गर्न सकिने स्पष्ट छ ।
अहिलेको प्रणालीअनुसार, एक दिनअघि प्राप्त भएको डाटा अर्को दिनमै प्रिन्ट गरी यातायात व्यवस्था विभागलाई पठाइन्छ । विभागसम्म लाइसेन्स पुर्याउन झन्डै एक घण्टा जति मात्र लाग्ने भएकाले प्राविधिक रूपमा यो प्रक्रिया छिटो र प्रभावकारी छ । प्रिन्टिङ पक्षबाट भने ढिलाइ हुने सम्भावना न्यून छ ।
तर समग्र सेवा प्रभावकारी बनाउन भने विभिन्न निकायबीचको समन्वय अत्यन्त महत्त्वपूर्ण रहने देखिन्छ । सुरक्षण मुद्रण केन्द्रले प्रिन्टिङ मात्र गर्ने भएकाले, त्यसपछिको वितरण प्रणाली भने यातायात व्यवस्था विभाग र हुलाक सेवा विभागको जिम्मेवारीमा पर्छ । यस कारण, लाइसेन्स समयमै सेवाग्राहीको हातसम्म पुर्याउन यी निकायहरूबीचको सहकार्य, समन्वय र व्यवस्थापन महत्त्वपूर्ण हुने देखिन्छ ।
चुनौतीका सन्दर्भमा, मुद्रण केन्द्रले खासै समस्या नरहेको बताए पनि डाटा ट्रान्सफरमा समस्या आउनु, प्रणाली (सिस्टम) मा प्राविधिक अवरोध हुनु वा अन्य अप्रत्याशित अवस्था सिर्जना हुनुजस्ता पक्षले प्रक्रिया प्रभावित गर्न सक्छन् । यस्ता अवस्थाहरू बाहेक, सामान्य परिस्थितिमा भने उनीहरूको वर्तमान क्षमताअनुसार २४ घण्टाभित्रै लाइसेन्स प्रिन्ट गरेर उपलब्ध गराउन सकिने छ ।
लाइसेन्स वितरणलाई अझ सहज बनाउन हुलाक सेवा विभागसँग पनि समन्वय भइरहेको छ । लक्ष्यअनुसार, भविष्यमा सेवाग्राहीहरूले घरमै बसेर लाइसेन्स प्राप्त गर्न सक्ने व्यवस्था गरिनेछ । यसका लागि सम्बन्धित निकायहरूबीच समानान्तर रूपमा काम भइरहेको र छिटो, सरल तथा सेवामैत्री प्रणाली विकास गर्नतर्फ सबै पक्ष प्रतिबद्ध छन् ।
